Phân biệt đỉnh đồng ngũ sự và tam sự: Gồm những món gì, bày thế nào, nên chọn bộ nào?

Tam sự hợp với ban thờ nhỏ, ban thờ chung cư. Ngũ sự hợp với gian thờ chính hoặc nhà thờ họ. Bài viết hướng dẫn cách nhận biết từng bộ, bày đúng vị trí và chọn kích thước vừa với ban thờ.

Phân biệt đỉnh đồng ngũ sự và tam sự: khác nhau ở điểm nào?

Tam sự gồm 3 món là đỉnh đồng ở giữa và một đôi hạc (hoặc đôi chân nến) hai bên. Ngũ sự có 5 món: đỉnh, đôi hạc và đôi chân nến hoặc đèn, thường dùng cho ban thờ rộng như gian thờ chính hay nhà thờ họ.

Cách phân biệt đỉnh đồng ngũ sự và tam sự nhanh nhất là đếm số món trong bộ đồ thờ. Ngũ sự và tam sự khác nhau thế nào theo từng tiêu chí:

• Số món: tam sự có 3 món, ngũ sự có 5 món.
• Thành phần: tam sự gồm đỉnh và đôi hạc (hoặc đôi nến). Ngũ sự gồm đỉnh, đôi hạc và đôi nến hoặc đèn.
• Không gian phù hợp: tam sự hợp với ban thờ nhỏ, ban thờ chung cư. Ngũ sự hợp với gian thờ chính, nhà thờ họ, từ đường.
• Mức độ trang nghiêm: ngũ sự đầy đủ và bề thế hơn. Tam sự gọn gàng, thanh thoát hơn.
• Chi phí: với bộ đồ thờ tam sự ngũ sự cùng chất liệu và kích thước, ngũ sự đắt hơn vì có thêm một đôi nến hoặc đèn.

Bộ Đỉnh Đồng tam sự gồm những món nào?

Bộ Đỉnh Đồng tam sự gồm 1 đỉnh đồng (lư hương đốt trầm) đặt ở giữa và 2 món đối xứng hai bên. Hai món này phổ biến nhất là đôi hạc cưỡi rùa. Một số vùng dùng đôi chân nến thay thế.

Bộ tam sự gồm những gì có thể khác nhau tùy vùng:

• Đỉnh đồng: món chính, có ba chân. Nắp thường đúc hình lân, có lỗ để khói trầm thoát ra.
• Đôi hạc đồng: hạc đứng trên lưng rùa, miệng ngậm cành sen hoặc cành lộc. Đây là cách phối đỉnh đồng và đôi hạc thường thấy ở miền Bắc.
• Đôi chân nến: một số gia đình miền Trung và miền Nam dùng thay cho hạc.

Trong tam sự thờ cúng, cả ba món cần cùng chất liệu, cùng màu đồng và cùng mẫu hoa văn. Bộ tam sự cho ban thờ nhỏ thường có đỉnh cao 30–42 cm, vừa với ban thờ treo tường hoặc tủ thờ ở căn hộ.

Bộ Đỉnh Đồng ngũ sự gồm những món nào?

Bộ Đỉnh Đồng ngũ sự gồm 5 món: 1 đỉnh đồng ở giữa, 1 đôi hạc và 1 đôi chân nến hoặc đôi đèn thờ. Bộ này đầy đủ và trang nghiêm hơn tam sự nên thường đặt ở gian thờ chính hoặc nhà thờ họ.

Bộ ngũ sự gồm những gì:

• 1 đỉnh đồng: thường to và chạm khắc cầu kỳ hơn đỉnh trong bộ tam sự.
• 1 đôi hạc cưỡi rùa: đặt sát hai bên đỉnh.
• 1 đôi chân nến hoặc đôi đèn thờ: ngày trước dùng nến sáp hoặc đèn dầu. Nay nhiều nhà chọn đèn điện dáng cổ để an toàn hơn.

Trong ngũ sự thờ cúng, năm món phải đồng bộ về chiều cao và tỷ lệ. Hạc thường cao hơn đỉnh một chút, còn đèn hoặc nến thấp hơn hạc. Bộ ngũ sự nhà thờ họ thường có đỉnh cao 50–70 cm, đúc dày và nặng để tạo vẻ bề thế cho không gian thờ của cả dòng họ.

Ý nghĩa đỉnh, hạc, chân nến trên ban thờ là gì?

Đỉnh đồng tượng trưng cho sự vững chãi, dùng đốt trầm để thanh lọc không gian và kết nối với tổ tiên. Hạc đứng trên lưng rùa mang ý nghĩa trường thọ, hài hòa trời đất. Chân nến tượng trưng cho ánh sáng soi đường và sự ấm cúng.

Ý nghĩa đỉnh hạc chân nến trên ban thờ cụ thể như sau:

• Ý nghĩa đỉnh đồng: ba chân đứng vững tượng trưng cho sự bền vững, trường tồn của gia tộc. Khói trầm là nhịp cầu nối người sống với người đã khuất.
• Ý nghĩa hạc cưỡi rùa: hạc bay trên trời thuộc dương, rùa sống dưới nước thuộc âm. Hai con vật đi cùng nhau thể hiện âm dương hài hòa. Hạc còn được xem là vật đưa linh hồn về cõi tiên.
• Ý nghĩa chân nến thờ: ánh sáng xua tan bóng tối, dẫn lối tổ tiên về với con cháu. Nến cũng thể hiện lòng thành và sự ấm áp của gia đình.

Cách bày bộ đỉnh đồng trên ban thờ thế nào cho đúng?

Đặt đỉnh đồng chính giữa, ngay phía sau bát hương. Đôi hạc đứng hai bên đỉnh, mặt hướng vào trong. Với ngũ sự, đặt thêm đôi chân nến hoặc đèn ở ngoài cùng, giữ toàn bộ thật đối xứng. Đó là nguyên tắc chung của cách bày bộ đỉnh đồng trên ban thờ.

Cách bày bộ tam sự

• Đỉnh ở giữa, thẳng hàng với bát hương.
• Hai hạc cách đều đỉnh, đầu quay vào nhau như đang chầu vào đỉnh.

Cách bày bộ ngũ sự

• Thứ tự từ giữa ra ngoài: đỉnh, đôi hạc, rồi đôi nến hoặc đèn.
• Các món cùng cặp phải cân nhau về khoảng cách và chiều cao.

Kiêng kỵ khi bày đồ thờ:

• Không đặt hạc quay lưng vào đỉnh hoặc quay ra ngoài.
• Không bày lệch hay để một bên cao, một bên thấp.
• Không trộn món đồng thật với món mạ hoặc món khác mẫu.
• Không đặt đồ thờ sát mép ban thờ vì dễ đổ khi lau dọn.

Nên dùng tam sự hay ngũ sự cho ban thờ nhà mình?

Ban thờ dưới khoảng 1m27 hoặc đặt ở chung cư nên chọn tam sự, đỉnh cao khoảng 30–42 cm. Ban thờ từ 1m53 trở lên, gian thờ chính hay nhà thờ họ nên dùng ngũ sự, đỉnh cao khoảng 50–70 cm.

Để biết nên dùng tam sự hay ngũ sự, hãy chọn đỉnh đồng theo ban thờ:

• Ban thờ treo tường, ban thờ chung cư từ 61–107 cm: chọn tam sự, đỉnh cao 30–38 cm.
• Ban thờ từ 107–127 cm: chọn tam sự, đỉnh cao 38–42 cm.
• Ban thờ từ 127–153 cm: chọn tam sự cỡ lớn hoặc ngũ sự cỡ nhỏ, đỉnh cao khoảng 42–50 cm.
• Ban thờ từ 153 cm trở lên, nhà thờ họ: chọn ngũ sự, đỉnh cao 50–70 cm.

Khi chọn kích thước đỉnh đồng, nhiều gia đình ưu tiên số đo rơi vào cung tốt trên thước Lỗ Ban. Bạn cũng nên đo chiều sâu mặt ban thờ. Phía trước đỉnh cần còn chỗ cho mâm bồng, chén nước và lễ vật. Ban thờ chật mà đặt bộ quá to sẽ trông nặng nề, mất cân đối.

Mua bộ đỉnh đồng tam sự, ngũ sự ở đâu? Vì sao nên chọn Đồ Đồng Bình An?

Đồ Đồng Bình An cung cấp đủ cả bộ tam sự và ngũ sự bằng đồng thật, đúc theo kỹ thuật làng nghề và có nhiều kích thước cho từng loại ban thờ. Khách được tư vấn chọn bộ, hướng dẫn cách bày đúng và hưởng chế độ bảo hành màu đồng.

Lý do nên mua đỉnh đồng uy tín tại Đồ Đồng Bình An:

• Sản phẩm do nghệ nhân làng nghề đúc đồng Ý Yên (Nam Định) chế tác, đúc nguyên khối, đường nét sắc sảo.
• Nhiều lựa chọn màu đồng: đỉnh đồng vàng mộc sáng bóng hoặc đồng hun giả cổ trầm ấm.
• Đủ kích thước, từ bộ cho ban thờ chung cư đến bộ cho nhà thờ họ.
• Tư vấn kích thước theo số đo ban thờ thực tế.

Nguồn gốc bộ đồ thờ tam sự, ngũ sự trong văn hóa Việt

Đỉnh vốn là vật khí bằng đồng thời cổ, dùng trong tế lễ và tượng trưng cho quyền uy. Khi du nhập vào tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt, đỉnh trở thành món trung tâm của ban thờ gia tiên.

Hình tượng hạc cưỡi rùa xuất hiện nhiều trong đình, chùa, đền miếu, rồi dần đi vào ban thờ từng gia đình. Tên gọi "tam sự" và "ngũ sự" xuất phát từ số món trong bộ. Ngũ sự thường thấy ở nhà khá giả và từ đường dòng họ, tam sự phổ biến ở gia đình thường. Ngày nay, cả hai bộ đều được dùng rộng rãi, tùy không gian thờ của mỗi nhà.

Các mẫu hoa văn phổ biến trên đỉnh đồng (rồng chầu, tứ linh, hoa sen)

Đỉnh đồng thường có ba nhóm hoa văn chính:

• Rồng chầu: đôi rồng uốn quanh thân hoặc chầu về mặt nguyệt, thể hiện sự uy nghiêm và thịnh vượng, hợp với nhà thờ họ.
• Tứ linh: gồm long, lân, quy, phụng, tượng trưng cho may mắn, trường thọ và bình an. Đây là mẫu được nhiều gia đình chọn.
• Hoa sen: thanh tịnh, thuần khiết, hợp với ban thờ có cả Phật và gia tiên.

Ngoài ra còn có mẫu tứ quý (tùng, cúc, trúc, mai) và mẫu chữ Thọ. Dù chọn mẫu nào, hãy dùng cùng một mẫu cho đỉnh, hạc và nến để cả bộ đồng bộ.

Bảo quản đồ thờ bằng đồng để giữ màu lâu

• Lau bụi định kỳ bằng khăn mềm, khô. Không dùng giấy nhám hay miếng cọ kim loại.
• Không để nước, rượu hay tro nóng đọng lâu trên bề mặt đồng.
• Đồng vàng mộc bị xỉn màu: dùng dung dịch đánh bóng chuyên dụng cho đồng, rồi lau khô ngay.
• Đồng hun giả cổ: chỉ lau khô, tránh đánh bóng vì sẽ mất lớp màu hun.
• Đặt ban thờ nơi thoáng, tránh hơi ẩm và nắng chiếu trực tiếp.
• Nên lau dọn vào ngày rằm hoặc mùng một, sau khi thắp hương xin phép.

Câu hỏi thường gặp

Đỉnh đồng có cần đốt trầm hằng ngày không? Không bắt buộc. Phần lớn gia đình đốt trầm vào ngày rằm, mùng một, ngày giỗ và lễ Tết. Nếu đốt hằng ngày, nên dùng trầm nụ hoặc trầm khoanh để ít khói.

Làm sao nhận biết đỉnh đồng thật hay đồng mạ? Đồng thật cầm nặng tay, vết xước vẫn giữ màu đồng, gõ vào nghe tiếng ngân. Đồ mạ thường nhẹ, vết xước để lộ màu kim loại khác bên dưới.

Đồ thờ đồng mới mua có cần làm lễ không? Nhiều gia đình lau sạch bằng nước ngũ vị hoặc rượu gừng, thắp hương khấn báo tổ tiên rồi mới bày lên ban thờ.

Lời kết

Hãy đo chiều ngang và chiều sâu ban thờ nhà mình, rồi liên hệ Đồ Đồng Bình An để được tư vấn bộ tam sự hoặc ngũ sự vừa vặn, kèm hướng dẫn bày trí đúng ngay từ lần đầu.